ΕΑΜ - ΕΛΑΣ - Πολυτεχνείο

Η γέννηση ενός συνθήματος

«...Ο πρώτος εορτασμός του Πολυτεχνείου το 1974 γέννησε έναν ολόκληρο προβληματισμό σχετικά με τις πολιτικές και κοινωνικές συντεταγμένες της εξέγερσης. Η «αναζήτηση ταυτότητας» ενός γεγονότος που ήταν εξαιρετικά νωπό για να μη συγκινεί ή να μη διχάζει δεν ήταν αυτονόητη διαδικασία. Επιδιώκοντας να μεταφέρουν αυτούσιο το πολιτικό φορτίο της αντιδικτατορικής πάλης στο εξομαλυμένο σκηνικό της Μεταπολίτευσης, οι μοναδικοί εχέγγυοι φορείς του εορτασμού –οι φοιτητές–, αναζητούσαν, όπως και στην περίοδο της Χούντας, μέσα από ιστορικά παράλληλα και συνάφειες τον χρονικό εντοπισμό της έναρξης ενός αυτοδύναμου, υπερκομματικού, αριστερού κινήματος, ένα είδος δικαιωτικού μύθου και συνάμα έναν εναλλακτικό τρόπο μνημόνευσης.

Στην κλίνη του Προκρούστη

Του Ευτύχη Μπιτσάκη

Η Ελλάδα οδηγείται στην καταστροφή. Δεν ξέρουμε ποια μορφή θα πάρει η αναπόφευκτη πλέον χρεοκοπία. Τι κάνουν, λοιπόν, οι ηγεσίες των δύο αστικών κομμάτων; Αντιμετωπίζουν την καταστροφή σαν φυσικό φαινόμενο για το οποίο κανείς δεν ευθύνεται και, όταν τύχει να μιλούν για ευθύνες, για όλα ένοχος είναι ο άλλος. Και πώς αντιδρούν στο «μονόδρομο» παρά τις φραστικές διαφορές τους; Εκποιώντας το συσσωρευμένο κοινωνικό πλούτο, δεχόμενοι τη μεμονωμένη εθνική ανεξαρτησία, δεχόμενοι, ως «κυβέρνηση», το ρόλο υπαλλήλων, των υπαλλήλων του ΔΝΤ.

Ήτανε όμως αναπόφευκτη η καταστροφή;

Οι λύκοι

Του Ευτύχη Μπιτσάκη

Είναι γνωστά δύο αποφθέγματα του Τόμας Χομπς (1585-1679): Άνθρωπος προς άνθρωπον λύκος και πόλεμος όλων εναντίων όλων. Ζώντας στην αυγή του καπιταλισμού, ο διάσημος Άγγλος φιλόσοφος, συμπύκνωσε σ’ αυτές τις δύο φράσεις την εμπειρία του από τη φρίκη της αναδυόμενης αγγλικής κοινωνίας. Βέβαια, ο Χομπς αδικούσε τους λύκους, οι οποίοι είναι κοινωνικά ζώα με ισχυρό αίσθημα αλληλεγγύης. Αντίθετα με τον Χόμπς, άλλοι συμπατριώτες του και προπαντός οι Γάλλοι διαφωτιστές οραματίζονταν μια κοινωνία όπου θα δέσποζε ο ορθός λόγος, η ισότητα και η ελευθερία. Το τι έγινε έκτοτε το γνωρίζουμε και σήμερα:

Κρίση και σήψη: και η Αριστερά;

ΕΥΤΥΧΗΣ ΜΠΙΤΣΑΚΗΣ
"...Το ΚΚΕ βαδίζει μόνο και αμόλυντο. Το ΔΗΑΡΙ άραξε στις όχθες του ΠΑΣΟΚ. Θα επιβιώσει ο ΣΥΡΙΖΑ ή θα συνεχίσει τη μακρόσυρτη κρίση, που κανείς δεν τολμά να αναδείξει τις αιτίες της; Ο κόσμος μιλάει για ιδιοκτήτες μαγαζιών. Δεν δέχομαι αυτή την άποψη, αλλά ας τολμήσουν επιτέλους να μιλήσουν: ΣΥΡΙΖΑ ή ΣΥΝ; Στη δεύτερη περίπτωση το Αριστερό Ρεύμα, οι 11 λοιπές συνιστώσες, το Μέτωπο, η ΑΝΤΑΡΣΥΑ και ο λαός των ανένταχτων, θα μπορούσαν να συγκροτήσουν ένα αντίπαλο δέος και μια ελπίδα για το μέλλον..."


Σάββατο 15 Ιανουαρίου 2011, εφ. Δρόμος της αριστεράς, τ. 48
Διαβάστε το άρθρο...

Ευρύ Λαϊκό Μέτωπο Σωτηρίας

Του Ευτύχη Μπιτσάκη

Η Ελλάδα, χώρα υπό κηδεμονία, με «κυβέρνηση» εντολοδόχο της Ε.Ε. και του ΔΝΤ. Ελλάδα, Νομαρχία της Ε.Ε. των πολυεθνικών. Πώς επιχειρεί λοιπόν το ΠΑΣΟΚ να αντιμετωπίσει τη χρεοκοπία;

Γνωστό: Με την περικοπή των μισθών και των συντάξεων, με περιστολή των εργασιακών δικαιωμάτων. Με διάλυση του ασφαλιστικού. Με περικοπή των δαπανών για την υγεία, την παιδεία κλπ. Ανεξέλεγκτες απολύσεις (τι θα γίνουν οι άνεργοι και οι απολυμένοι;). Με ξεπούλημα του ό,τι απέμεινε από τον κρατικό τομέα της οικονομίας. Έτσι θα υπάρξει – λέει – ανάκαμψη! Μόνο ηλίθιοι θα ήταν δυνατόν να τους πιστέψουν. Επειδή δεν χρειάζεται να είναι κανείς οικονομολόγος για να προβλέψει την ακόλουθη αιτιακή αλυσίδα: μείωση των εισοδημάτων των εργαζομένων >> νέκρωση της αγοράς >> χρεοκοπία επιχειρήσεων >> πτωτική αντί για ανοδική τάση της οικονομίας >> αδυναμία πληρωμής του δημόσιου χρέους >> νέα δάνεια, διεύρυνση του φαύλου κύκλου >> χρεοκοπία!
Η χρεοκοπία ήταν αναπόφευκτη; Από τους οικονομολόγους έχουν προταθεί μια σειρά μέτρα με τα οποία θα αντιμετωπιζόταν η κρίση: εσωτερικός δανεισμός, φορολογία του περισσεύματος των τραπεζών, φορολογία των 500 δισ. που διακινούνται ετησίως μέσω οφσόρ. Συνολικά, φορολογία του μεγάλου κεφαλαίου και εκκλησίας, πάταξη της φοροδιαφυγής. Γιατί λοιπόν η κυβέρνηση να αποδομήσει το λεγόμενο «κράτος πρόνοιας»; Επειδή αυτή είναι η λογική της αντιμετώπισης της κρίσης από τη σκοπιά της αστικής τάξης, της EE και του ΔΝΤ.
Λοιπόν, εργασιακός μεσαίωνας; Όχι ακριβώς! Ούτε επιστροφή στην εποχή του Ντίκενς. Τότε, ο αναδυόμενος καπιταλισμός ασκούσε, μέσα από μια διαδικασία νέων μορφών βαρβαρότητας, μια «προδοτική» (με τις αντινομίες της) ιστορική λειτουργία. Σήμερα, η νεκρή εργατική δύναμη, το κεφάλαιο, τείνει να καθυποτάξει ολοκληρωτικά τη ζωντανή εργατική δύναμη, αρνούμενο ό,τι θετικό είχε κάποτε δημιουργήσει. Σήμερα ο καπιταλισμός, αγγίζοντας τα ιστορικά του όρια, αποτελεί πλέον κίνδυνο για την ίδια την επιβίωση της ανθρωπότητας. Ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος συνεχίζεται, και η πυρηνική καταστροφή παραμένει η ενδεχόμενη «κάθαρση» της τραγωδίας. Λοιπόν: τώρα τι; Η οργή έχει ξεχειλίσει. Το βλέπουμε παντού, όπως βλέπουμε και τα πρώτα σημάδια από την εμφάνιση ενός πολύμορφου και αντιφατικού κινήματος διαμαρτυρίας. Το «αυθόρμητο» είναι η πρώτη και αναγκαία «στιγμή» για την ανατροπή αυτού που υπάρχει. Ωστόσο πολλοί θεωρούντο κινήματα, μοναδική και επαρκή δύναμη ανατροπής. Αλλά το κίνημα, για να γίνει αποτελεσματικό, χρειάζεται πρόγραμμα τακτικών και στρατηγικών στόχων.
Πρώτος στόχος: Να ανατραπεί συνολικά η καταστροφική κυβερνητική πολιτική. Να ακυρωθεί το πρόγραμμα «σταθερότητας». Να πεταχτεί στα σκουπίδια το αντισυνταγματικό «μνημόνιο». Να μη σαρωθούν οι κατακτήσεις των εργαζομένων. Αλλά οι δανειστές, οι «προστάτες» και κερδοσκόποι, απαιτούν τα «λεφτά τους». Τι κάνουμε λοιπόν;
Οικονομολόγοι προτείνουν παύση πληρωμών και αναδιάρθρωση του χρέους. Αυτό όμως, κατά τη γνώμη τους, θα οδηγήσει στην κατάρρευση των τραπεζών. Ανάγκη λοιπόν να τεθούν οι τράπεζες υπό δημόσιο έλεγχο και να λειτουργήσουν ως μοχλός οικονομικής αναδιάρθρωσης.
Παύση λοιπόν πληρωμών. Πώς; Και αρκεί; Άλλη, ριζοσπαστική πρόταση: έξοδος από το ευρώ. Ευκταίον και επιθυμητόν! Τι συνέπειες όμως θα έχει μια τέτοια κίνηση για το εισόδημα των εργαζομένων και συνολικά για την οικονομία; Αυτό απαιτεί συγκεκριμένη τεκμηρίωση. Ακόμα: έξοδος από την EE. Είναι όμως βιώσιμη η οικονομία έξω από την Ευρώπη των πολυεθνικών; Και εδώ το σύνθημα δεν αρκεί. Τι λένε οικονομολόγοι και πολιτικοί; Ειδικά για την EE: Πριν από τη δικτατορία, η ΕΟΚ είχε χαρακτηριστεί από την ΕΛΑ «λάκκος των λεόντων». Ισχύει ο χαρακτηρισμός και για την EE; Χρόνια οι ευρωπαϊστές μας υποστηρίζουν ότι η EE μπορεί να μετασχηματισθεί σε «Ευρώπη των Λαών». Με ποιο τρόπο; Το σύνθημα παραμένει λόγος κενός, και συνδέεται με την τύχη της μακάρια τη λήξει ευρωκομμουνιστικής αυταπάτης.
Από την αντίθετη πλευρά, ΚΚΕ και εξωκοινοβουλευτική Αριστερά υποστηρίζουν την έξοδο από την EE. Ευκταίον! Αλλά πώς; Η ελληνική οικονομία είναι βιώσιμη έξω από την EE; Συγκεκριμένη, επιστημονικά θεμελιωμένη απάντηση δεν έχει δοθεί.
Υπάρχει όμως και τρίτη μειοψηφική πρόταση την οποία υποστηρίζει και η ταπεινότητα μου χρόνια τώρα (ή π.χ. το βιβλίο μου «Γονίδια του Μέλλοντος»). Το Ευρωπαϊκό κεφάλαιο, παρά τις αντιφάσεις και τους εσωτερικούς ανταγωνισμούς, παραμένει ενωμένο. Λοιπόν, στην Ευρώπη του κεφαλαίου πρέπει να αντιπαρατεθεί το εργατικό και το κομμουνιστικό κίνημα, με στρατηγικό στόχο τις Ενωμένες Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες της Ευρώπης. Ουτοπία; Όχι! Στρατηγικός στόχος, ο μόνος ρεαλιστικά προς το συμφέρον των εργαζομένων και εφικτός, αν η Αριστερά μπορέσει να αναγεννηθεί μέσα από τα ερείπια. Ενωμένη Ευρώπη μπορεί να είναι μόνο η σοσιαλιστική (Λένιν).
Λοιπόν: Κίνημα ή κόμμα; Κίνημα, ναι! Κόμμα, αναγκαίο κακό αλλά αναγκαίο!
Ας αγωνιστούμε λοιπόν για μια διαλεκτική σύνθεση: ενότητα στα πλαίσια της διαφοράς (['Ενγκελς] Χέγκελς, Λένιν). Ειπώθηκε προχθές: το ΚΚΕ δημιούργησε το ΕΑΜ, αλλά και το ΕΑΜ ανέδειξε το ΚΚΕ σε μεγάλο κόμμα της κοινωνίας. Διαλεκτική στην πράξη!
Νέο ΕΑΜ; Λέγεται και αυτό! Στην κατοχή ο αγώνας ήταν βασικά εθνικοαπελευθερωτικός και ταυτόχρονα ταξικός. Σήμερα όμως είναι καθαρά ταξικός και η ελληνική αστική τάξη αποτελεί μέρος της παγκόσμιας καπιταλιστικής που πρέπει να ανατραπεί.
Συνεπώς: Ευρύ Λαϊκό Μέτωπο Σωτηρίας, όπου έχουν θέση όλοι οι «κολασμένοι της γης», αριστεροί και βάση του ΠΑΣΟΚ. Και τα κόμματα της Αριστεράς; Θα υπερβούν την ιστορία τους;
Σήμερα αναγράφεται μια νέα ιστορική ευκαιρία. «Τριςεξαμαρτείν»;

Εφημερίδα: Δρόμος της αριστεράς, φύλλο19, , 26 Ιουνίου 2010

Το μουντιάλ άρχισε

Ένας άσος των γηπέδων, ένας άνθρωπος του ποδοσφαίρου, με αριστερές πολιτικές τοποθετήσεις, ο Σάββας Κωφίδης δηλώνει για το μουντιάλ που μόλις ξεκίνησε:

«...Έχει μια ατμόσφαιρα που είναι διαφορετική από όσα έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε στο ελληνικό και στα ευρωπαϊκά πρωταθλήματα. Είναι διαφορετικό το κλίμα και ίσως με το μουντιάλ μπορείς να καταλάβεις ποιο είναι πραγματικά το ποδόσφαιρο, με την πολιτική και πολιτιστική του σημασία. Μ’ αρέσει το μουντιάλ, παρά τα αρνητικά που μπορεί να έχει...»

Αυτά και άλλα ενδιαφέροντα όπως για την κίνηση hasta la victoria siempre, για τη Γάζα, τους νέους, τον καπιταλισμό θα τα βρείτε στη συνέντευξη του που δημοσιεύει σήμερα η εφημερίδα «Δρόμος της Αριστεράς», Αρ. Φύλλου 17/12.06.2010.

Η ελληνική νομαρχία

Του Ευτύχη Μπιτσάκη

Οι έμποροι φωνάζουν για αγορές

Οι άνεργοι πεινούσαν. Τώρα

πεινάνε κι όσοι εργάζονται

Τα χέρια που ήταν σταυρωμένα,

σαλεύουν πάλι.

Φτιάχνουν οβίδες.

Μπέρτολτ Μπρεχτ

Πολλοί μιλούσαν για τον ερχομό του Μεσαίωνα! Ήτανε, λέει, αριστεριστές! Τώρα θα πεινάσουν και αυτοί που εργάζονται! Ήταν αναπόφευκτη η καταστροφή;

Το ΔΝΤ, κατά τον κληρονομικώ δικαίω πρωθυπουργό, ήταν μονόδρομος! Να τον πιστέψουμε; Αν δεν ήξερε την κατάσταση, όταν ο Καραμανλής, έξυπνα φερόμενος για μοναδική ίσως φορά στη ζωή του, του παραχώρησε την εξουσία, τότε θα έπρεπε να πάει σπίτι του. Όμως, αν δεν ήξερε ο ίδιος, ήξεραν οι σύμβουλοί του -Έλληνες και ξένοι. Έλεγε λοιπόν: «Υπάρχουν λεφτά!». Και όταν φάνηκε γυμνή η αλήθεια, αντί να δει τι θα ήταν δυνατόν να περισωθεί, βγήκε στα κεραμίδια: Η χώρα είναι σε κώμα! Είναι στην εντατική! Τιτανικός! Κινδυνεύει να απολέσει μέρος της εθνικής ανεξαρτησίας της! Επί Γεωργίου Παπανδρέου του Α’, πριν από 65 χρόνια, η χώρα ετέθη υπό καθεστώς υποτέλειας. Επί Γεωργίου Παπανδρέου του Β’, υποβαθμίστηκε σε νομαρχία της Ε.Ε.

Ήταν, όμως, μονόδρομος η κατολίσθηση προς το ΔΝΤ; Ας το συζητήσουμε. Ας δεχτούμε ότι ο Παπανδρέου γνώριζε την κατάσταση: Αντί, λοιπόν, να υπονομεύει τη χώρα με τις ιερεμιάδες του, έπρεπε, προτού ξεσπάσει η κρίση, να προλάβει να συνάψει δάνεια με τους κερδοσκόπους (που σεμνοπρεπώς αποκαλούνται Αγορές!) με λιγότερο καταστροφικούς όρους. Αλλά, σαστισμένος ή γνωρίζοντας τι κάνει, άνοιξε την όρεξη στα όρνεα και τους λύκους.

Μονόδρομος, λοιπόν, ο καιάδας του ΔΝΤ; Όχι! Η χώρα διαθέτει 300 δισ. ευρώ σε καταθέσεις. Θα μπορούσε, λοιπόν, η κυβέρνηση να εκδώσει ομόλογα με επιτόκιο, ας πούμε, 3,5%. Έτσι: Οι Έλληνες αγοραστές θα έπαιρναν επιτόκιο ανώτερο από το 2% που δίνουν οι καθεδρικοί του τζόγου. Το κράτος θα δανειζόταν με 3,5% αντί για 6% ή 7%. Το χρήμα θα έμενε στον τόπο και η χώρα δεν θα έχανε «μέρος της εθνικής της ανεξαρτησίας». Άλλη επιλογή: Επαναδιαπραγμάτευση του χρέους, στάση πληρωμών. Αλλά τότε, λέει, η περήφανη Ελλάδα της Ολυμπιάδας, θα ταπεινωνόταν! Θα χάναμε την εκτίμηση των συμμάχων μας!

Εν τέλει: Η Ελλάδα δεν έχει κυβέρνηση. Η κυβέρνηση εδρεύει στις Βρυξέλλες και συνομιλεί με την Ουάσιγκτον. Αυτό που έγινε αποτελεί πράξη εθνικής προδοσίας. Και αυτό που έγινε, έγινε συνειδητά: Για να ποδοπατηθούν δικαιώματα κεκτημένα με αγώνα. Να εκποιηθεί ο κρατικός τομέας της οικονομίας. Να μπουν οι ξένοι «επενδυτές» να αρπάξουν ό,τι μένει από τον πλούτο της χώρας. Αυτή είναι η λογική του καπιταλισμού! Και η Ελλάδα έγινε πειραματόζωο συνολικά και, ειδικότερα, δούρειος ίππος για να πατήσει πόδι το ΔΝΤ στη λεγόμενη Ε.Ε.

Λοιπόν: Ελλάδα, Νομαρχία της Ε.Ε. Ας μη βιαστούμε, όμως, να φανταστούμε ότι είμαστε υπό ξένη κατοχή. Όπως το 1944 και όπως το 1967, οι ιμπεριαλιστές δεν ήλθαν εδώ σαν ξένοι κατακτητές! Ήταν προσκεκλημένοι της «ηγέτιδος» τάξης μας. Από «κοινού συμφέροντος ορμώμενοι» ξένοι και αστική τάξη, τσάκισαν τότε το ΕΑΜικό κίνημα. Αργότερα, την ανερχόμενη Αριστερά. Τότε, αλλά προπαντός σήμερα, ο αγώνας της εργατικής τάξης και συνολικά των υποτελών στρωμάτων, ήταν και είναι ταξικός! Ας αφήσουν, λοιπόν, οι «αρμόδιοι» τις εκκλήσεις για εθνική ομοψυχία, για νέο πατριωτισμό κ.λπ. Σήμερα, από τη μια όχθη είναι η Ν.Δ. και το ΠΑΣΟΚ. Από την άλλη, τα θύματα της πολιτικής τους.

Τι περιμένει, λοιπόν, η Αριστερά; Η κρίση δεν οδηγεί «νομοτελειακά» στην Επανάσταση. Μπορεί να σέρνεται και να σαπίζει (Για τους «ασυμβίβαστους» του Περισσού, αυτά δεν τα λέω εγώ, τα λέει ο Λένιν). Μπροστά σε μια διηρημένη Αριστερά, χωρίς στρατηγική διεξόδου, οι «μάζες» στρέφονται προς τον αντιδραστικό εθνικισμό και τον αντιδραστικό αντιιμπεριαλισμό. Στο τέλος, προς τον νεοφασισμό. Αυτά τα είδαμε στη δεκαετία του ’30. Λοιπόν: Κοινή δράση. Μέτωπο αντίστασης. Και στρατηγική με τελικό στόχο τον σοσιαλισμό. Και η Ευρώπη; Ενωμένη Ευρώπη, ως Ένωση Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών.

* Σημείωση: Το άρθρο του κ. Μπιτσάκη γράφτηκε πριν από τις κινητοποιήσεις της Τετάρτης, 5/5, και έτσι το ύφος -όπως ο ίδιος μας διαμήνυσε- δεν είναι ανάλογο με όσα εξελίχθηκαν εκείνη την ημέρα

Εφημερίδα: Δρόμος της αριστεράς, φύλλο 12, , 8 Μαΐου 2010

Η αποκαλυπτική ιστορία των Εθνικών Δανείων

Ένα «ταξίδι» από το 1824 μέχρι τις μέρες μας

Του Θωμά Παπακωνσταντίνου *

Τι είναι το δημόσίο χρέος; «Είναι το μόνο κομμάτι του εθνικού πλούτου που ανήκει σε όλο το λαό», το δημόσιο χρέος είναι δημιούργημα των εμπόρων – τραπεζιτών των κρατών της Σικελίας, της Γένοβας και της Βενετίας κατά τα τέλη του Μεσαίωνα. Όταν τα κράτη αυτά παρήκμασαν, δάνεισαν πολλά χρήματα στην Ισπανία κατά τον 16ο αιώνα. Κατόπιν από το 17ο αιώνα δάνεισαν την Ολλανδία, και από τις αρχές ως τα μέσα του 18ου αιώνα η Ολλανδία δάνεισε πολλά χρήματα στην Αγγλία και αυτή στη συνέχεια δάνεισε στην Αμερική.

Στην Ελλάδα το σύστημα του δημόσιου χρέους έχει τις ρίζες του στην επανάσταση του 1821.

Το Α’ δάνειο της ανεξαρτησίας το 1824

Όταν οι Έλληνες επαναστάτησαν στα 1821 η αγγλική πολιτική ήταν εχθρική ως προς την επανάσταση. Οι Άγγλοι επέμεναν στο δόγμα της ακεραιότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και στην ανακοπή της επιρροής της Ρωσίας στα Βαλκάνια. Στα 1823 η Αγγλία με υπουργό Εξωτερικών τον Γεώργιο Κάνινγκ έκανε στροφή στην εξωτερική της πολιτική. Ο Κάνινγκ πίστευε ότι τα απελευθερωτικά κινήματα τα οποία θα επιτύγχαναν να συγκροτήσουν νέα κράτη θα είχαν την ανάγκη να αναπτύξουν τη βιομηχανία, τον εμπορικό στόλο και τα οικονομικά μέσα. Αυτά τα διέθετε ήδη η Αγγλία και κατ' επέκταση οι νέες χώρες θα προσέτρεχαν σ’ αυτή για να τα αποκτήσουν και ταυτόχρονα θα γίνονταν και προτεκτοράτα της. Στις 25 Μαΐου του 1823 η Αγγλία αναγνώρισε ότι η επαναστατημένη Ελλάδα και η Οθωμανική Αυτοκρατορία βρίσκονται σε «εμπόλεμη κατάσταση». Τον ίδιο μήνα ορίστηκε η επιτροπή που θα διαπραγματευόταν το δάνειο και η οποία αποτελούνταν από τους Ιωάννη Ορλάνδο, γαμπρό του Γεώργιου Κουντουριώτη, Ανδρέα Λουριώτη, έμπιστο του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, και τον Ιωάννη Ζαΐμη, εκπρόσωπο των Μωραϊτών. Ο Μπάουριγκ πήρε την επιτροπή και την πήγε κατευθείαν στον τραπεζιτικό οίκο Λόγκμαν και Ο’ Μπράιαν και έκλεισε αμέσως το πρώτο δάνειο των Ελλήνων στις 15 Φεβρουαρίου του 1824. Το δάνειο αυτό είχε ονομαστική αξία 800.000 λίρες στερλίνες αλλά έκλεισε στο άρτιο του 59% όταν άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής είχαν δανειστεί με τιμές που έφταναν από το 70% ως το 85%. Έτσι η Ελλάδα έπρεπε να εισπράξει 472.000 λίρες στερλίνες. Η εκκαθάριση του δανείου αυτού ήταν εντελώς ληστρική και έγινε ως εξής: α) Οι τραπεζίτες παρακράτησαν χρεολύσια δύο ετών ήτοι 95.000 λίρες. β) Επίσης παρακράτησαν για προμήθεια και ασφάλιστρα 25.745 λίρες. γ) Οι Ράλλης και Ρικάρδος έλαβαν προμήθειες για τη σύναψη του δεύτερου δανείου 26.576 λίρες. δ) Για την επιτροπή των Ελλήνων, τον λόρδο Βύρωνα και για διάφορα άλλα έξοδα διατέθηκαν 14.889 λίρες. ε) Αγοράστηκαν πολεμοφόδια για την Ελλάδα 10.063 λίρες. στ) Η ελληνική κυβέρνηση εισέπραξε σε μετρητά μόνο 298.726 λίρες. Στις 24 Ιουλίου του 1824 το Εκτελεστικό Σώμα εισηγήθηκε στο Βουλευτικό τη συναφή ενός δεύτερου δανείου από την Αγγλία για τις ανάγκες του αγώνα. Στις 17 Δεκεμβρίου του 1824 ο Διευθυντής της Δυτικής Ελλάδας Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, αφού προηγούμενα με εισήγησή του το στρατοδικείο καταδίκασε τον Καραϊσκάκη ως προδότη της πατρίδας, συγκάλεσε μια συνέλευση των καπεταναίων στο Αιτωλικό. Τότε ο Μέγα Πάνος ρώτησε τον Μαυροκορδάτο πού ξόδεψε τα χρήματα του πρώτου δανείου καθώς και τις εισπράξεις από τις προσόδους της Δυτικής Στερεάς Ελλάδας. Ο τελευταίος απάντησε με την εξής αοριστία: «Τα εξώδευσα δια τας ανάγκας της Πατρίδος».

Το Β' δάνειο της ανεξαρτησίας το 1825

Στα 1825 ανακλήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση ο Ι. Ζαΐμης και στη θέση του στάλθηκε ο Γ. Σπανιολάκης. Στις 7 Φεβρουαρίου του 1825 η επιτροπή της ελληνικής κυβέρνησης στο Λονδίνο έκλεισε συμφωνία με τον τραπεζιτικό οίκο των Ρικάρδων για τη χορήγηση εκ μέρους τους στην Ελλάδα ενός δεύτερου δανείου. Η ονομαστική αξία του δανείου αυτού ήταν 2.000.000 λίρες στερλίνες αλλά έκλεισε στο άρτιο του 55,5%, ήτοι θα παίρναμε 1.110.000 λίρες. Η εκκαθάριση του δανείου αυτού ήταν ακόμη πιο ληστρική από το πρώτο δάνειο και έχει ως εξής: α) Οι τραπεζίτες παρακράτησαν για τοκοχρεολύσια δύο ετών και για προμήθεια έκδοσης του δανείου 284.000 λίρες. β) Έγιναν παραγγελίες για ναυπήγηση δύο φρεγατών στην Αμερική 155.000 λίρες. γ) Επίσης για παραγγελίες 6 ατμόπλοιων στο Λονδίνο 160.000 λίρες. δ) Για εξαγορά ομολογιών του πρώτου και του δεύτερου δανείου 212.207 λίρες. ε) Για αγορά στρατιωτικών εφοδίων 83.679 λίρες. στ) Η ελληνική κυβέρνηση εισέπραξε σε μετρητά μόνο 216.114 λίρες. Οι επίτροποι Ι. Ορλάνδος και Α. Λουριώτης για τις επί μέρους καταχρήσεις των δύο δανείων καταδικάστηκαν από το Ελεγκτικό Συνέδριο το 1834 ως χρεώστες για το ποσό των 28.768 λιρών. Μετά τα δάνεια της ανεξαρτησίας, κατά την καποδιστριακή περίοδο, η μεν Ρωσία χορήγησε στον κυβερνήτη 1.100.000 χρυσά φράγκα, ο δε φιλέλληνας Εϋνάρδος στα 1829 χορήγησε 700.000 χρυσά φράγκα.

Τα οθωνικά και βαυαρικά δάνεια

Όταν οι τρεις Προστάτιδες Δυνάμεις Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία με τη διακήρυξη του Συνεδρίου του Λονδίνου στα 1823 επέβαλαν το θεσμό της βασιλείας στην Ελλάδα, χορήγησαν και ένα δάνειο στο Όθωνα για να στεριώσει η εξουσία του. Το δάνειο αυτό κλείστηκε από τον τραπεζιτικό οίκο των Ρότσιλντ στο Παρίσι, είχε ονομαστική άξια 60.000.000 χρυσά φράγκα και κλείστηκε στο άρτιο του 94%. Οι τρεις Προστάτιδες Δυνάμεις εγγυήθηκαν για το ποσό των 57.239.040 χρυσών φράγκων. Το δάνειο αυτό λόγω της ληστρικότητας που επέδειξαν οι ξένοι κεφαλαιούχοι και της κατασπατάλησης του από τους Βαυαρούς ονομάστηκε από το λαό «βασιλοφάγον άμα και βασιλοποιόν». Το δάνειο εκκαθαρίστηκε ως εξής: α) Οι τραπεζίτες Ρότσιλντ παρακράτησαν για τόκους, προμήθειες, έξοδα δανείου και εξόφληση των πρώτων ομολογιών 29.239.040 χρυσά φράγκα. β) Για έξοδα του Όθωνα, της Αντιβασιλείας και του Βαυαρικού στρατού 14.167.282 χρυσά φράγκα. γ) Η Οθωμανική Αυτοκρατορία έλαβε για την εξαγορά της Φθιώτιδας και της Εύβοιας 11.222.598 χρυσά φράγκα. δ) Η Ρωσία πήρε για τα καποδιστριακά δάνεια 1.215.949 χρυσά φράγκα. ε) Για τη Γαλλία, τον τραπεζίτη Εϋνάρδο και τα πρώτα δάνεια της ανεξαρτησίας καταβλήθηκαν 924.491 χρυσά φράγκα. στ) Η Ελλάδα δυστυχώς εισέπραξε μόνο 469.680 χρυσά φράγκα. Στα 1835 και στα 1836 ο πατέρας του βασιλιά Όθωνα Λουδοβίκος θέλοντας να δείξει «το προς το ελληνικόν έθνος και την ελληνικήν μοναρχίαν διηνεκές αυτού ενδιαφέρον» χορήγησε στον Όθωνα τρία δάνεια ύφους 2.917.711 χρυσών φράγκων.

Α' Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος (ΔΟΕ) 1857

Με αφορμή την πρόθεση του τσάρου Νικολάου Α’ της Ρωσίας να θέσει υπό την προστασία του τους Αγίους Τόπους, η Τουρκία τον Οκτώβριο του 1853 κήρυξε τον πόλεμο κατά της Ρωσίας. Στο πλευρό της Τουρκιας εισήλθαν η Αγγλία και η Γαλλία και ο πόλεμος γενικεύτηκε. Στην Ελλάδα κατά τις αρχές του 1854 με την ενθάρρυνση του βασιλιά Όθωνα και της Αμαλίας στρατιωτικά σώματα μπήκαν στην Ήπειρο και τη Θεσσαλία και επαναστάτησαν κατά των Τούρκων. Τότε οι πρεσβευτές της Αγγλίας και της Γαλλίας στην Αθήνα έστειλαν τελεσίγραφο στην κυβέρνηση να ανακαλέσει τα στρατιωτικά σώματα από την Ήπειρο και τη Θεσσαλία. Παράλληλα ο αγγλογαλλικός στόλος προχώρησε πρώτα στο θαλάσσιο αποκλεισμό των ακτών της Ελλάδας και στις 13 Μαΐου του 1851 κατέλαβε τον Πειραιά υπό τη διοίκηση του Μ. Τινάν.

Τότε ο βασιλιάς Όθωνας αναγκάστηκε να υποχωρήσει και αντικατέστησε τον πρωθυπουργό Α. Κριεζή με τον Α, Μαυροκορδάτο. Τη νέα κυβέρνηση ο λαός ονόμασε «Υπουργείο της Κατοχής». Τα κατοχικά στρατεύματα επέβαλαν λογοκρισία στον αντιπολιτευόμενο Τύπο, κατέστρεψαν τα πιεστήρια της εφημερίδας Αιώνας, συνέλαβαν τον ιστορικό και δημοσιογράφο Ι. Φιλήμονα καθώς και τον αρχισυντάκτη

της εφημερίδας Ελπίδας Κ. Λεβίδη, και έκαναν συχνές στρατιωτικές παρελάσεις στους δρόμους της Αθήνας για να κάμψουν το φρόνημα του λαού. Κατά δυστυχή συγκυρία γάλλοι στρατιώτες ήταν φορείς της χολέρας και τη μετέδωσαν στο λαό και 3.000 Αθηναίοι πέθαναν την εποχή εκείνη. Στις 15 Φεβρουαρίου του 1857 μετά από διαβήματα της Ρωσίας τα άγγλογαλλικά στρατεύματα αποχώρησαν από την Αθήνα και τον Πειραιά. Στις 18 Φεβρουαρίου του 1857 έφτασε στην Αθήνα η Επιτροπή των Προστάτιδων Δυνάμεων η οποία αποτελούταν από τους Οριές, Μοντερό και Οζέροφ, έργο της οποίας ήταν να διερευνήσει τις δυνατότητες που είχε η Ελλάδα να ξεπληρώσει τα δάνεια του Όθωνα.

Η Επιτροπή παρέμεινε στην Αθήνα δύο χρόνια μέχρι το 1859 και συνέταξε μια γενική έκθεση η οποία δημοσιεύτηκε στο Λονδίνο στα 1860. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να ξεπληρώσει τα δάνεια του Όθωνα δίνοντας στις Προστάτιδες Δυνάμεις κάθε χρόνο 900.000 χρυσά φράγκα. Η ελληνική κυβέρνηση αποδέχτηκε το συμβιβασμό.

Τα δάνεια της περιόδου από το 1863 μέχρι την πτώχευση του 1893

Στα 1862 εκθρονίστηκε ο Όθωνας και στα 1864 ενθρονίστηκε ο βασιλιάς Γεώργιος Α’ Γλύξμπουργκ. Από το 1862 μέχρι το 1877 οι κυβερνήσεις της Ελλάδας κατέφυγαν μόνο στον εσωτερικό δανεισμό. Στα 1878 η Ελλάδα ήρθε σε συμφωνία με τους ξένους ομολογιούχους για τα δάνεια της ανεξαρτησίας και συμβιβάστηκε στο ποσό ύψους 1.200.000 λιρών με επιτόκιο 5% και διάρκεια αποπληρωμής τα 33 χρόνια. Από το 1879 μέχρι το 1893 η Ελλάδα συνήψε από το εξωτερικό δάνεια που ανέρχονταν στο ονομαστικό ποσό των 584.739.000 χρυσών φράγκων ενώ εισέπραξε μόνο 382.122.000 χρυσά φράγκα. Το εσωτερικό δημόσιο χρέος σύμφωνα με τον άγγλο οικονομολόγο Ε. Λο στα 1893 ανερχόταν στο ποσό των 151.716.133 δραχμών. Η διάθεση ιδιαίτερα των εξωτερικών δανείων έγινε ως εξής: α) Για τοκοχρεολύσια διατέθηκαν 258.000.000 χρυσά φράγκα ήτοι 67,52%. β) Για πολεμικές δαπάνες 70.000.000 χρυσά φράγκα ήτοι 18,32. γ) Για έργα οικονομικής ανάπτυξης μόνο 51.000.000 χρυσά φράγκα ήτοι 13,35% και δ) Για διάφορες δαπάνες 3.122.000 χρυσά φράγκα ήτοι 0,81%. Επειδή τα εξωτερικά δάνεια δεν πήγαν στις παραγωγικές δομές της χώρας για να αυξήσουν μακροπρόθεσμα το εθνικό εισόδημα και δαπανήθηκαν στα τοκοχρεολύσια και στις στρατιωτικές δαπάνες, γι' αυτό, σε συνδυασμό με την πτώση των εξαγωγών της σταφίδας. στα 1893 ο Χ. Τρικούπης κήρυξε την Ελλάδα σε χρεοκοπία.

Β’ Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος (ΔΟΕ) 1898

Στα 1897 ξέσπασε ένας ακόμη ελληνοτουρκικός πόλεμος κατά τον οποίο η Τουρκία κατέκτησε προσωρινά και πάλι τη Θεσσαλία.

Οι Προστάτιδες Δυνάμεις εκβίαζαν τότε την Ελλάδα ότι θα έπρεπε να δεχτεί τον οικονομικό έλεγχο για να αποχωρήσουν οι Τούρκοι από τη Θεσσαλία. Η ελληνική κυβέρνηση αποδέχτηκε τον εκβιασμό και συμφώνησε σε συνθήκη ειρήνης με τους Τούρκους με τον όρο να αποζημιωθεί η Τουρκία με 93.936.000 χρυσά φράγκα. Τον Οκτώβριο του 1897 έφτασαν στην Αθήνα έξι αντιπρόσωποι των Μεγάλων Δυνάμεων και των τραπεζιτών για να ελέγξουν την ελληνική οικονομία. Στις 21 Φεβρουαρίου του 1898 η Βουλή των Ελλήνων ψήφισε το νόμο ΒΦΙΘ' που επέβαλε τον Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο. Οι ξένοι ελεγκτές έλαβαν μια χορηγία 150.000 χρυσά φράγκα για πέντε έτη και είχαν πλήρη εποπτεία σ' όλες τις υπηρεσίες του υπουργείου Οικονομικών. Ποιο ήταν το δημόσιο χρέος την εποχή αυτή; Το μεν εξωτερικό χρέος περιλαμβανομένων των τόκων ανερχόταν στο ποσό των 592.077.500 χρυσών φράγκων, το δε εσωτερικό χρέος στο ποσό των 173.069.157 δραχμών. Ο διακανονισμός που έγινε τότε μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης και της ΔΟΕ περιλάμβανε ότι το ονομαστικό κεφάλαιο των δανείων θα παρέμεινε όπως είχε και οι τόκοι θα μειώνονταν κατά 57%. Για την πληρωμή των εξωτερικών δανείων η ελληνική κυβέρνηση διέθεσε τα ακαθάριστα έσοδα από τα μονοπώλια αλατιού, πετρελαίου, σπίρτων, παιγνιόχαρτων, τσιγαρόχαρτων και σμυρίδας Νάξου, από τα δικαιώματα επί του καπνού, από τα τέλη χαρτοσήμου και από τους εισαγωγικούς δασμούς του τελωνείου ταυ Πειραιά. Όλα αυτά τα έσοδα ανέρχονταν στο ποσό των 39.600.000 δραχμών το χρόνο. Τα δάνεια που συνήψε η Ελλάδα από την εποχή του αγώνα της ανεξαρτησίας μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα είχαν δυσμενείς επιπτώσεις στη χώρα.

Η Ελλάδα εισέπραξε μόνο το 65% των δανείων ενώ το υπόλοιπο 35% το κατέβαλε σε προμήθειες και έξοδα στους τραπεζίτες. Από τα δάνεια αυτά μόνο το 6% κατευθύνθηκε για παραγωγικούς σκοπούς ενώ τα υπόλοιπα χρησιμοποιήθηκαν για να καλύψουν τα ελλείμματα των προϋπολογισμών και τις στρατιωτικές δαπάνες. Και τέλος, το σημαντικότερο η Ελλάδα με τα δάνεια αυτά έχασε την εθνική της ανεξαρτησία.

Δάνεια της περιόδου 1898-1939

Κατά την περίοδο από το 1898 μέχρι το 1932 η Ελλάδα λόγω των αποζημιώσεων που κατέβαλλε στην Τουρκία, των πολεμικών δαπανών των βαλκανικών πολέμων και της Μικρασιατικής Καταστροφής αναγκάστηκε να συνάψει από το εξωτερικό δάνεια ύψους 1.735 δισ. χρυσών φράγκων. Λόγω δε της κρίσης του 1929 η κυβέρνηση του Ε. Βενιζέλου στα 1932 σταμάτησε να πληρώνει τα τοκοχρεολύσια του δημόσιου χρέους. Συνοψίζοντας, την περίοδο 1821-1939 η Ελλάδα συνήψε δάνεια ύψους 2.200 δισ. χρυσών φράγκων, κατέβαλε στους δανειστές της 2.383 δισ. χρυσά φράγκα και χρωστούσε και πάλι 1.963 δισ. χρυσά φράγκα.

Το κατοχικό δάνειο του 1942

Όταν οι Γερμανοί και οι Ιταλοί κατέλαβαν την Ελλάδα εκτός από τις ανθρώπινες και τις υλικές καταστροφές που προξένησαν (πολεμικές αποζημιώσεις ύψους 10,4 δισ. δολαρίων), στα 1942 με τη Συμφωνία της Ρώμης άρπαξαν από την Τράπεζα της Ελλάδας δάνεια συνολικού ύψους 45 εκατομμυρίων χρυσών λιρών. Οι λίρες αυτές αντιστοιχούσαν σε 4,050 δισ. δολάρια εκ των οποίων τα 3,5 δισ. δολάρια αντιστοιχούσαν στη Γερμανία. Σύμφωνα με υπολογισμούς του καθηγητή Άγγελου Αγγελόπουλου το ποσό αυτό με ένα επιτόκιο σταθερό της τάξης του 3% το χρόνο ανερχόταν στα 1993 στα 13 δισ. δολάρια. Επεκτείνοντας την εκτίμηση αυτή του Αγγελόπουλου στα 2010 το δάνειο αυτό ανέρχεται στο ποσό των 17,6 δισ. δολαρίων. Στα 1947 οι Ιταλοί κατέβαλαν ως επανορθώσεις στην Ελλάδα 105 εκατομμύρια δολάρια ενώ οι Γερμανοί στα 1961 κατέβαλαν μόνο 115 εκατομμύρια μάρκα σε ελληνικές μειονοτικές ομάδες. Και μέχρι σήμερα αρνούνται πεισματικά να καταβάλουν το οφειλόμενο δάνειο χρησιμοποιώντας διάφορα νομικά επιχειρήματα.

Μεταπολεμική περίοδος 1950-2010

Μεταξύ των ετών 1946 και 1966 οι ελληνικές κυβερνήσεις σύναψαν δάνεια ύψους 551.400.000 εκατομμυρίων δολαρίων και στο διάστημα μεταξύ των ετών 1962-1967 το προπολεμικό εξωτερικό χρέος διακανονίστηκε με τους δανειστές μας. Κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας τα δάνεια που συνομολογήθηκαν ήταν μόνο εσωτερικά. Στα 1974 με τη Μεταπολίτευση το δημόσιο χρέος (κεντρικής κυβέρνησης) ανερχόταν στο 22,5% του ΑΕΠ. Όταν το ΠΑΣΟΚ ήρθε στην κυβέρνηση το δημόσιο χρέος ήταν στο 26,4% του ΑΕΠ, όταν αποχώρησε στα 1988 έφτασε στο 53,4%. Στα 1989 η συγκυβέρνηση Νέας Δημοκρατίας – Συνασπισμού από το 55,9% το πήγε στο 64,9%. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας το ανέβασε από 64,9% στο 99,4% του ΑΕΠ. Από το 1994 ως το 2004 επί κυβέρνησης και πάλι ΠΑΣΟΚ το δημόσιο χρέος με διακυμάνσεις έφτασε στο 98,6% του ΑΕΠ. Και από το 2004 μέχρι το 2009 επί κυβέρνησης και πάλι της Νέας Δημοκρατίας το δημόσιο χρέος εκτινάχτηκε στο 113,4%του ΑΕΠ. Από το 2000 ως το 2009 η Ελλάδα κατέβαλε στους δανειστές της 300 δισ. ευρώ σε τοκοχρεολύσια και το 2010 χρωστάει πάλι 300 δισ. ευρώ.

* Ο Θωμάς Παπακωνσταντίνου είναι οικονομολόγος - ιστορικός

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Δρόμος της Αριστεράς» φύλλο 10, Σάββατο 24 Απρίλη 2010

Καλοτάξιδη η νέα εφημερίδα Δρόμος της Αριστεράς

Άρθρο του

Ευτύχη Μπιτσάκη

στη στήλη εντέλει

Ζητούμενο η υπέρβαση

Υπάρχει μια καλή συνήθεια: Να χαιρετίζουμε την έκδοση ενός νέου εντύπου, εφημερίδας ή περιοδικού με την ελπίδα ότι θα συμβάλει στην πολιτισμική ανάπτυξη, στην επιστήμη, στη φιλοσοφία, στην τέχνη, στην πολιτική.
Ο Δρόμος είναι μια πολιτική εφημερίδα, που βλέπει το φως σε σκοτεινούς καιρούς.
Σε εποχή νέων ιμπεριαλιστικών πολέμων, οικονομικής κρίσης, οικολογικής καταστροφής. Σε εποχή παροξυσμού των ενδογενών αντινομιών του παγκοσμιοποιούμενου καπιταλισμού.
Ο Δρόμος ειδικά βλέπει το φως σε μια περίοδο συνεχιζόμενης πολυδιάσπασης της ελληνικής Αριστεράς. Συνεχιζόμενου εμφυλίου πολέμου.
Τι νόημα μπορεί να έχει λοιπόν η έκδοση μιας ακόμη αριστερής εφμερίδας;
 Για να απαντήσουμε ο' αυτό το ερώτημα πρέπει να προσδιορίσουμε το τι απαιτεί η παρούσα ιστορική στιγμή.
Επιγραμματικά: σήμερα υπάρχουν ως γνωστόν τρία κύρια ρεύματα που καλύπτουν το χώρο της ελληνικής Αριστεράς. Και τα τρία, μέσα από διαφορετικούς δρόμους, είναι προϊόντα της κρίσης του παγκόσμιου κομουνιστικού κινήματος με τις ελληνικές ιδιαιτερότητες. Ανάμεσα τους υπάρχουν διαφορές στρατηγικού, για να μην πούμε κοσμοθεωρητικού, χαρακτήρα. Προϊόντα πολλαπλών κρίσεων και διασπάσεων, δεν έχουν ακόμα απαλλαγεί από εχθρότητες, καχυποψία και αμοιβαία αγνόηση και αποξένωση.
Όμως, στην τρομερή εποχή μας και ειδικά στη σημερινή ελληνική πραγματικότητα ο λαός της Αριστεράς, κομματικά ενταγμένος ή ανένταχτος, απαιτεί να σταματήσει επιτέλους ο εμφύλίος ανάμεσα στην αριστερά. Με ποιον τρόπο; Ως «καλοί και αγαθοί» να αφήσουμε στην άκρη τις διαφορές μας; Να ομονοήσουμε και να βαδίσουμε εφεξής εν ομονοία και αγάπη; Προφανώς όχι! Η προϊστορία είναι ακόμα εδώ και οι διαφορές είναι δεδομένες.
Ενότητα πολιτική, ιδεολογική, στρατηγικού χαρακτήρα, δεν μπορεί να υπάρξει αυτήν τη στιγμή.
 Όμως οι διαφορές δεν δικαιολογούν τον εμφύλιο και οι ευθύνες των καθοδηγητικών ομάδων θα είναι ιστορικές αν συνεχιστεί η σημερινή κατάσταση. Δηλαδή: Όχι μόνο η Αριστερά αλλά το σύνολο των υποτελών στρωμάτων και τάξεων ζουν σε μια κατάσταση φτώχειας μέσα στον κοινωνικό πλούτο, καταπάτησης των κατακτήσεων της εργατικής τάξης, κάτω από το άγρυπνο βλέμμα ενός κράτους επιτήρησης και καταστολής.
Μπροστά σ' αυτήν τη ζοφερή πραγματικότητα είναι ανάγκη να ξεκινήσει μια διαδικασία υπέρβασης της σημερινής κατάστασης, η οποία θα μπορέσει να επιτρέψει στην Αριστερά να γίνει κάποτε ηγεμονική δύναμη στην κοινωνία μας. Συγκεκριμένα: Κοινή δράση για την αντιμετώπιση της κρίσιμης σημερινής πραγματικότητας. Διάλογος για ιδεολογικές συγκλίσεις και για υπέρβαση της σημερινής ιδεολογικής περιχαράκωσης. Μέσα από την κοινή δράση και τις ιδεολογικές αποσαφηνίσεις, μέσα από την ανάπτυξη του θεωρητικού διαλόγου, θα δημιουργηθούν προϋποθέσεις για ουσιαστικότερες συγκλίσεις, συνεργασίες, πολιτικές συμμαχίες. Τελικός στόχος, που θα απαιτήσει χρόνο και προσπάθεια: Η συγκρότηση ενός αριστερού μετώπου με στρατηγικό στόχο το σοσιαλισμό.
Η εποχή μας είναι εποχή πλανητικών κινδύνων αλλά και εξίσου νέων, πρωτοφανών δυνατοτήτων. Ο σοσιαλισμός είναι περισσότερο αναγκαίος και επίκαιρος από ποτέ, επειδή αποτελεί αναγκαίο όρο για την ίδια την επιβίωση της ανθρωπότητας. Δεν είδαμε ακόμα το Δρόμο. Αλλά απ' όσα λέγονται, μπορούμε να ελπίσουμε ότι θα υπηρετήσει ένα ενωτικό εγχείρημα. Ότι θα αποτελέσει γέφυρα, δρόμο επικοινωνίας. Ότι θα υπηρετήσει τον υψηλό στόχο της ανασυγκρότησης της ελληνικής Αριστεράς για μια άμεση, ριζοσπαστική στροφή, και με τελικό στρατηγικό στόχο μια μορφή κοινωνικής συμβίωσης «ελεύθερων και ελεύθερα συνεταιρισμένων παραγωγών», σύμφωνα με τη γνωστή ρήση του Μαρξ.